تاريخ گذشته و حال نشان داده كه تفكيك علم و ايمان از يكديگر چه نتايجى به بار مىآورد . آنجا كه ايمان بوده و علم نبوده است مساعى بشر دوستانهء افراد صرف امورى شده كه نتيجهء زياد و احيانا نتيجهء خوب به بار نياورده است و گاهى منشأ تعصّبها و جمودها و احيانا كشمكشهاى زيانبار شده است . تاريخ گذشتهء بشر پر است از اين گونه امور . آنجا كه علم بوده و جاى ايمان خالى مانده است - مانند برخى جوامع عصر حاضر - تمام قدرت علمى صرف خودخواهيها و خودپرستيها ، افزون طلبيها ، برترى طلبيها ، استثمارها ، استعبادها ، نيرنگها و نيرنگبازيها شده است . دو سه قرن گذشته را مىتوان دورهء پرستش علم و گريز از ايمان دانست . دانشمندان بسيارى معتقد شدند كه همهء مشكلات بشر با سر انگشت علم گشوده خواهد شد ، ولى تجربه خلاف آن را ثابت كرد . امروز ديگر انديشمندى يافت نمىشود كه نياز انسان را به نوعى ايمان و لو ايمان غير مذهبى - كه به هر حال امرى ماوراى علم است - انكار كند . « برتراند راسل » با آنكه گرايشهاى مادّى دارد اعتراف مىكند كه : « كارى كه منظور آن فقط در آمد باشد ، نتيجهء مفيدى بار نخواهد آورد . براى چنين نتيجه‌اى بايد كارى پيشه كرد كه در آن « ايمان » به يك فرد ، به يك مرام ، به يك غايت نهفته باشد . » ( 1 ) امروز ماترياليستها هم ناچارند مدّعى شوند كه ما از جنبهء فلسفى ، ماترياليست و از جنبهء اخلاقى ، ايده‌آليست مىباشيم ، يعنى از جنبهء نظرى ، مادّى و از جنبهء عملى و آرمانى ، معنوى هستيم ( 2 ) . اينكه چگونه ممكن است انسان نظرا مادّى باشد و عملا معنوى ، مشكلى است كه خود مادّيين بايد بدان پاسخ بگويند . « جورج سارتن » دانشمند مشهور جهانى و نويسندهء كتاب معروف تاريخ علم در كتاب شش بال نارسايى و ناتوانى علم را در انسانى ساختن روابط بشر و نياز فورى انسان را به نيروى ايمان چنين بيان مىكند : « علم در بعض زمينه‌ها ترقّيات عظيم و شگفت كرده است ، ولى در زمينه‌هاى ديگر ،

--> ( 1 ) . زناشويى و اخلاق . ( 2 ) . ژرژ پوليتسر : اصول مقدّماتى فلسفه .